<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="T37n1760"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Taishō Tripiṭaka, Electronic version, No. 1760 阿弥陀经疏</title> <title xml:lang="zh-Hans">大正新修大藏经数位版, No. 1760 阿弥陀经疏</title> <author>宋 智圆述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Taisho</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.march</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">T</idno>.<idno type="vol">37</idno>.<idno type="no">1760</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-05-22 13:55:58 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Taishō Tripiṭaka</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">大正新修大藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">阿弥陀经疏</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Hsiao Chen-Kuo, Text as provided by Anonymous from USA, Punctuated text as provided by Jasmine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">萧镇国大德提供，北美某大德提供，Jasmine 大德提供新式标点</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>新式标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【大】</witness> <witness xml:id="wit1">【原】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00145"> <charName>CBETA CHARACTER CB00145</charName> <mapping cb:dec="983185" type="PUA">U+F0091</mapping> <mapping type="unicode">U+3779</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[少/兔]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00211"> <charName>CBETA CHARACTER CB00211</charName> <mapping cb:dec="983251" type="PUA">U+F00D3</mapping> <mapping type="unicode">U+2463D</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[牛*句]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00592"> <charName>CBETA CHARACTER CB00592</charName> <mapping cb:dec="983632" type="PUA">U+F0250</mapping> <mapping type="unicode">U+3C89</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[穀-禾+卵]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01919"> <charName>CBETA CHARACTER CB01919</charName> <mapping cb:dec="984959" type="PUA">U+F077F</mapping> <mapping type="unicode">U+7CD3</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>穀</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[穀-(一/禾)+辨]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02420"> <charName>CBETA CHARACTER CB02420</charName> <mapping cb:dec="985460" type="PUA">U+F0974</mapping> <mapping type="unicode">U+4093</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[矢*见]</value></charProp></char> <char xml:id="CB03396"> <charName>CBETA CHARACTER CB03396</charName> <mapping cb:dec="986436" type="PUA">U+F0D44</mapping> <mapping type="unicode">U+4CC7</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鹉</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[母*鸟]</value></charProp></char> <char xml:id="CB04883"> <charName>CBETA CHARACTER CB04883</charName> <mapping cb:dec="987923" type="PUA">U+F1313</mapping> <mapping type="unicode">U+3F3C</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>瓢</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[票*瓦]</value></charProp></char> <char xml:id="CB04940"> <charName>CBETA CHARACTER CB04940</charName> <mapping cb:dec="987980" type="PUA">U+F134C</mapping> <mapping type="unicode">U+2E767</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[车*闰]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2000-06-01T09:37:48"> CW (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT (00/01/24) </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone n="1" unit="juan"/> <pb n="0350c" ed="T" xml:id="T37.1760.0350c"/> <lb n="0350c01" ed="T"/> <lb n="0350c02" ed="T"/><cb:docNumber>No. 1760 [cf. No. 366]</cb:docNumber> <lb n="0350c03" ed="T"/><cb:div type="xu"><cb:mulu level="1" type="序">刻弥陀经疏序</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0350002" n="0350002"/>刻弥陀经<anchor xml:id="nkr_note_add_0350c0301" n="0350c0301"/><anchor xml:id="beg0350c0301" n="0350c0301"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0350c0301"/>疏序</head> <lb n="0350c04" ed="T"/> <lb n="0350c05" ed="T"/><p xml:id="pT37p0350c0501">孤山圆师撰《弥陀经<anchor xml:id="nkr_note_add_0350c0501" n="0350c0501"/><anchor xml:id="beg0350c0501" n="0350c0501"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0350c0501"/>疏》，後又钞之名曰“西 <lb n="0350c06" ed="T"/>资”，吾邦未见流行，学者憾焉！比偶获《義疏》，订 <lb n="0350c07" ed="T"/>正镂刻，使学者免传写之劳，他日若有得钞 <lb n="0350c08" ed="T"/>者，与此疏幷行于世，则在西刹行者，岂不大 <lb n="0350c09" ed="T"/>资哉！窃望焉！</p> <lb n="0350c10" ed="T"/><p xml:id="pT37p0350c1001"> 时</p> <lb n="0350c11" ed="T"/><p xml:id="pT37p0350c1101">正德甲午仲秋<g ref="#CB01919">穀</g>旦</p> <lb n="0350c12" ed="T"/><p xml:id="pT37p0350c1201"> 谈峰莲光院沙门光荣谨书</p></cb:div> <lb n="0350c13" ed="T"/><cb:div type="other"> <lb n="0350c14" ed="T"/> <lb n="0350c15" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="open"><cb:mulu n="1" type="卷"/><cb:jhead><persName>佛</persName>说阿弥陀经疏<note place="inline">幷序</note></cb:jhead></cb:juan> <lb n="0350c16" ed="T"/> <lb n="0350c17" ed="T"/><byline cb:type="author">孤山沙门释智圆述</byline> <lb n="0350c18" ed="T"/><p xml:id="pT37p0350c1801">夫心性之为体也，明乎！静乎！一而已矣。无凡 <lb n="0350c19" ed="T"/>圣焉、无依正焉、无延促焉、无净秽焉，及其感 <lb n="0350c20" ed="T"/>物而动、随缘而变，则为六凡焉、为三圣焉，有 <lb n="0350c21" ed="T"/>依焉、有正焉。依正既作，则身寿有延促矣，国 <lb n="0350c22" ed="T"/>土有净秽矣！吾<persName>佛</persName>大圣人，得明静之一者也， <lb n="0350c23" ed="T"/>乃假道于慈、托宿于悲，将欲驱群迷使复其 <lb n="0350c24" ed="T"/>本，于是乎无身而示身、无土而示土，延其寿、 <lb n="0350c25" ed="T"/>净其土，俾其欣促其寿、秽其土俾其厌，既欣 <lb n="0350c26" ed="T"/>且厌则渐诱之策行矣。是故释迦现有量而 <lb n="0350c27" ed="T"/>取秽土，非欲其厌耶！弥陀现无量而取净土， <lb n="0350c28" ed="T"/>非欲其欣乎！此则折之、彼则摄之，使其复本 <lb n="0350c29" ed="T"/>而达性耳，故《净名》曰：随所调伏众生而取<persName>佛</persName> <pb n="0351a" ed="T" xml:id="T37.1760.0351a"/> <lb n="0351a01" ed="T"/>土者，其是谓乎！虽宝楼金地无悦目之玩，而 <lb n="0351a02" ed="T"/>非惑荡之色，而能达唯心无境矣。虽风树鸟 <lb n="0351a03" ed="T"/>声有入耳之娱，而非惉懘之音，而能念三宝 <lb n="0351a04" ed="T"/>有归矣。夫如是则复乎明静之体者如转掌 <lb n="0351a05" ed="T"/>耳。经云：众生生者，皆是阿鞞跋致是也。大矣 <lb n="0351a06" ed="T"/>哉！圣人之善权也如此。是故群经森列而偏赞 <lb n="0351a07" ed="T"/>净方，其有旨哉！</p><p xml:id="pT37p0351a0707" cb:place="inline"><persName>佛</persName>说阿弥陀经者，其偏赞之 <lb n="0351a08" ed="T"/>谓欤。吾爱其辞简而理明、其文约而事备，足可 <lb n="0351a09" ed="T"/>以诱弱丧而击童蒙焉。于是约龙树之宗、准 <lb n="0351a10" ed="T"/>智者之说，依经辨理为之義疏，若极深研幾则 <lb n="0351a11" ed="T"/>吾岂敢，庶乎有助于真风、为益于後昆尔。</p> <lb n="0351a12" ed="T"/><p xml:id="pT37p0351a1201">释题玄義五重：二土，果人名也；方等，实相 <lb n="0351a13" ed="T"/>体也；信愿，净业宗也；捨苦得乐，用也；生酥， <lb n="0351a14" ed="T"/>大乘教也。夫名以诠体，会体由宗，宗成有用， <lb n="0351a15" ed="T"/>四義成列。大小未辨，故须教相区以别之。初 <lb n="0351a16" ed="T"/>六字之名有通有别，经字通名，大小同号故； <lb n="0351a17" ed="T"/>上五别名，此说异彼故。于别名中，<persName>佛</persName>是果人 <lb n="0351a18" ed="T"/>之通名，弥陀是果人之别号。释迦既此方化 <lb n="0351a19" ed="T"/>主，庶物咸知，故隐别而彰通；弥陀是彼土世 <lb n="0351a20" ed="T"/>尊，理须标简，故略通而存别。通别互现，其義 <lb n="0351a21" ed="T"/>唯明。若统而括之，凡有三对：经即能诠之教， <lb n="0351a22" ed="T"/>上乃所诠之義，教義对也；阿弥陀标彼土世 <lb n="0351a23" ed="T"/>尊，<persName>佛</persName>说指此方化主，彼此对也；说者诚实口 <lb n="0351a24" ed="T"/>业，<persName>佛</persName>者黄金之色身，身口对也。宽之狭三对 <lb n="0351a25" ed="T"/>在焉。<persName>佛</persName>者极果之美号也，果必由因克，始悟 <lb n="0351a26" ed="T"/>名因，悟必从迷，不迷何悟？迷非本是，悟复何 <lb n="0351a27" ed="T"/>从？</p><p xml:id="pT37p0351a2702" cb:place="inline">欲<g ref="#CB04883">瓢</g>明斯旨，当晓六即：一、理即<persName>佛</persName>；二、名 <lb n="0351a28" ed="T"/>字即<persName>佛</persName>；三、观行即<persName>佛</persName>；四、相似即<persName>佛</persName>；五、分真即 <lb n="0351a29" ed="T"/><persName>佛</persName>；六、究竟即<persName>佛</persName>。凡圣不滥故六，初後皆是故 <pb n="0351b" ed="T" xml:id="T37.1760.0351b"/> <lb n="0351b01" ed="T"/>即。理即<persName>佛</persName>者，一念心即<persName>如来</persName>藏理，如故即空， <lb n="0351b02" ed="T"/>藏故即假，理故即中，三智一心本来具足非 <lb n="0351b03" ed="T"/>适今也，名理即<persName>佛</persName>。名字即<persName>佛</persName>者，理虽即是，自 <lb n="0351b04" ed="T"/>用不知，以未闻三谛、不识<persName>佛</persName>法，如牛羊眼不 <lb n="0351b05" ed="T"/>识方隅，或从知识或从经卷闻如上说，于名 <lb n="0351b06" ed="T"/>字中通达解了，知一切法皆是<persName>佛</persName>法，名名字 <lb n="0351b07" ed="T"/>即<persName>佛</persName>。观行即<persName>佛</persName>者，若但闻名口说，如虫食木 <lb n="0351b08" ed="T"/>偶得成字，是虫不知是字非字，既不通达，寧 <lb n="0351b09" ed="T"/>是菩提？必须心观明了、理慧相应，所行如所 <lb n="0351b10" ed="T"/>言、所言如所行，言行相应，名观行即<persName>佛</persName>。相似 <lb n="0351b11" ed="T"/>即<persName>佛</persName>者，愈观愈明、愈止愈寂，粗垢自落，六根 <lb n="0351b12" ed="T"/>互□□□□证如鍮似金<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351001" n="0351001"/>贵实珠形色相似， <lb n="0351b13" ed="T"/>名相似即<persName>佛</persName>。分真即<persName>佛</persName>者，因相似观入初住 <lb n="0351b14" ed="T"/>位，破无明见<persName>佛</persName>性，开秘藏显真如，始发心终 <lb n="0351b15" ed="T"/>等觉，或普门示现于九界利生，或八相成道 <lb n="0351b16" ed="T"/>以<persName>佛</persName>身度物，名分真即<persName>佛</persName>。究竟即<persName>佛</persName>者，从等 <lb n="0351b17" ed="T"/>觉心转入妙觉，智光圆满不可复增，惑暗灭 <lb n="0351b18" ed="T"/>尽更无可断，唯<persName>佛</persName>与<persName>佛</persName>乃能知之，名究竟即 <lb n="0351b19" ed="T"/><persName>佛</persName>。譬若贫人家有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351002" n="0351002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0351002" n="0351002"/><anchor xml:id="beg0351002" n="0351002"/>宝<anchor xml:id="end0351002"/>而无知者，知识示之而 <lb n="0351b20" ed="T"/>後知，于是耘除草秽而掘出之，渐渐得近，近 <lb n="0351b21" ed="T"/>已藏开，尽取用之获大富乐。以喩六即，其旨 <lb n="0351b22" ed="T"/>可见。</p><p xml:id="pT37p0351b2203" cb:place="inline">今言<persName>佛</persName>者，即释迦化主，乃究竟人也，如 <lb n="0351b23" ed="T"/>此解者，岂但识果地之崇高必由因克，抑亦 <lb n="0351b24" ed="T"/>达自心之微妙本有果性，是则始凡理具趣 <lb n="0351b25" ed="T"/>取无怯，终圣在<persName>佛</persName>上慢不生。</p><p xml:id="pT37p0351b2512" cb:place="inline">说者悦也，得機 <lb n="0351b26" ed="T"/>而说称悦。<persName>佛</persName>怀此经即得彼物機，与弥陀有 <lb n="0351b27" ed="T"/>缘者乃赞彼依正令发愿往生，既生彼国则 <lb n="0351b28" ed="T"/>不退转而终趣菩提称悦，<persName>佛</persName>其在此矣。</p><p xml:id="pT37p0351b2816" cb:place="inline">阿弥 <lb n="0351b29" ed="T"/>陀，梵语也，兹言无量，阿之言无，弥陀言量也。 <pb n="0351c" ed="T" xml:id="T37.1760.0351c"/> <lb n="0351c01" ed="T"/>何故名无量耶？以四義故得名：一、光明照耀 <lb n="0351c02" ed="T"/>无量；二、寿命数限无量；三、大小弟子无量；四、 <lb n="0351c03" ed="T"/>一生補处无量，由兹四事以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351003" n="0351003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0351003" n="0351003"/><anchor xml:id="beg0351003" n="0351003"/>无<anchor xml:id="end0351003"/>立尊号。诸经 <lb n="0351c04" ed="T"/>翻为无量寿<persName>佛</persName>者，乃下之一義耳，四義悉在 <lb n="0351c05" ed="T"/>经文。夫诸<persName>佛</persName>皆有生、法二身，则有两种无量： <lb n="0351c06" ed="T"/>一、生身无量，此则有量之无量；二、法身无量， <lb n="0351c07" ed="T"/>此是无量之无量。法身譬虚空无生无灭，生 <lb n="0351c08" ed="T"/>身如水月有隐有显，故释迦、弥陀俱得法身 <lb n="0351c09" ed="T"/>之无量，但此土機劣故见生身是有量，彼土 <lb n="0351c10" ed="T"/>根勝故见生身是无量，但以人天莫数故言 <lb n="0351c11" ed="T"/>无量、若望法身定属有量。当知释迦亦能现 <lb n="0351c12" ed="T"/>无量以取净土，弥陀亦能现有量以取秽土。 <lb n="0351c13" ed="T"/>故《大论》曰：<name role="" type="person">释迦文<persName>佛</persName></name>更有淸净国土，如阿弥 <lb n="0351c14" ed="T"/>陀<persName>佛</persName>国；阿弥陀<persName>佛</persName>亦有不严净国，如释迦文 <lb n="0351c15" ed="T"/><persName>佛</persName>国。又云：此间<name role="" type="person">阎浮提</name>恶故<persName>佛</persName>寿应短，馀处 <lb n="0351c16" ed="T"/>好故<persName>佛</persName>寿应长。《涅槃》云：西方去此三十二恒 <lb n="0351c17" ed="T"/>河沙有无勝国，所有莊严如<name role="" type="person">安乐世界</name>，我于 <lb n="0351c18" ed="T"/>彼土出现于世。岂非释迦现净耶！《鼓音王经》 <lb n="0351c19" ed="T"/>云：阿弥陀<persName>佛</persName>，婆罗门种，母名殊勝妙颜，亦有 <lb n="0351c20" ed="T"/>恶逆弟子名为调达。既有女人及恶逆者，岂 <lb n="0351c21" ed="T"/>非弥陀现秽耶！故知二<persName>佛</persName>生身皆为两<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351004" n="0351004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0351004" n="0351004"/><anchor xml:id="beg0351004" n="0351004"/>重<anchor xml:id="end0351004"/>，若 <lb n="0351c22" ed="T"/>示净秽随缘不同。</p><p xml:id="pT37p0351c2208" cb:place="inline">问：“释迦既自能现净土，何 <lb n="0351c23" ed="T"/>故不劝众生发愿生彼，而度令往弥陀国耶？”</p> <lb n="0351c24" ed="T"/><p xml:id="pT37p0351c2401">答：“物機不等，为化亦殊。若唯于一<persName>佛</persName>有缘则 <lb n="0351c25" ed="T"/>始终自化，若于二<persName>佛</persName>有缘则彼此共化，是故 <lb n="0351c26" ed="T"/>释迦现秽土而折伏，弥陀现净土而摄受，此 <lb n="0351c27" ed="T"/>折彼摄共熟众生令至菩提耳。”</p><p xml:id="pT37p0351c2713" cb:place="inline">问：“菩萨法应 <lb n="0351c28" ed="T"/>度众生，何以但求乐国？”</p><p xml:id="pT37p0351c2810" cb:place="inline">答：“《大论》四十三有此 <lb n="0351c29" ed="T"/>问，而龙树答云：菩萨有二种：一者、慈悲心多 <pb n="0352a" ed="T" xml:id="T37.1760.0352a"/> <lb n="0352a01" ed="T"/>为众生；二者、多集诸<persName>佛</persName>功德。乐多集功德者 <lb n="0352a02" ed="T"/>至一乘淸净<name role="" type="person">无量寿国</name>土，好多为众生者至 <lb n="0352a03" ed="T"/>无<persName>佛</persName>法僧处赞歎三宝之音。”</p><p xml:id="pT37p0352a0312" cb:place="inline">问：“若尔，应乐多 <lb n="0352a04" ed="T"/>集功德者，即不化众生也？”</p><p xml:id="pT37p0352a0411" cb:place="inline">答：“不然，先後异耳。 <lb n="0352a05" ed="T"/>故《大论》四十五又云：菩萨有先自成就功德 <lb n="0352a06" ed="T"/>然後度众生者，有先成就众生後自成就功 <lb n="0352a07" ed="T"/>德者。”</p><p xml:id="pT37p0352a0703" cb:place="inline">经者，梵言修多罗，義翻契经者，诠表義 <lb n="0352a08" ed="T"/>理契合人心，即契理契機也。经者，《<persName>佛</persName>地论》云： <lb n="0352a09" ed="T"/>能贯能摄故名为经，以<persName>佛</persName>圣教，贯穿所应说 <lb n="0352a10" ed="T"/>義、摄持所化生故。释名竟。</p><p xml:id="pT37p0352a1011" cb:place="inline">二、辨体者，方等实 <lb n="0352a11" ed="T"/>相为经正体。方谓方廣，等谓平等，实相之体 <lb n="0352a12" ed="T"/>横遍诸法故言方廣，竖该凡圣故言平等，是 <lb n="0352a13" ed="T"/>则圆融大乘悉名方等。但鹿园一向说小，十 <lb n="0352a14" ed="T"/>二年後创谈斯理，故偏得其名。所以《无量義》 <lb n="0352a15" ed="T"/>云：次说方等摩诃般若。《涅槃》云：从酪出生生 <lb n="0352a16" ed="T"/>苏，譬从修多罗出方等典，皆指第三时也。此 <lb n="0352a17" ed="T"/>经既属生酥，则宜用此名以释其体。应知弥 <lb n="0352a18" ed="T"/>陀由究显此体故依正莊严，众生由理具此 <lb n="0352a19" ed="T"/>体故愿生即得，方廣平等其在此乎。然则体 <lb n="0352a20" ed="T"/>義有三：谓主质義、底義、达義也。若乃为四章 <lb n="0352a21" ed="T"/>之所依、作三分之所趣，况四民之臣主、喩三 <lb n="0352a22" ed="T"/>光之丽天，此主质義也。若乃大乘因果无非 <lb n="0352a23" ed="T"/>实相，智渡大海唯<persName>佛</persName>穷底，此即体是底義也。 <lb n="0352a24" ed="T"/>若乃般若是一法，<persName>佛</persName>说种种名，实相亦尔，多 <lb n="0352a25" ed="T"/>诸名字号，此即体是达義也。释体竟。</p><p xml:id="pT37p0352a2515" cb:place="inline">三、明宗 <lb n="0352a26" ed="T"/>者，信愿净业为经宗致。然则宗者要也，种种 <lb n="0352a27" ed="T"/>众行言因则摄，无量功德言果则摄，当知因 <lb n="0352a28" ed="T"/>果幷宗要。经云：应当发愿生彼国土。是明因 <lb n="0352a29" ed="T"/>也。又云：闻是经受持者，皆得不退转于阿耨 <pb n="0352b" ed="T" xml:id="T37.1760.0352b"/> <lb n="0352b01" ed="T"/>多罗三藐三菩提。是明果也。虽两義兼有而 <lb n="0352b02" ed="T"/>因正果傍，以正劝行人求生故。故经云：若有 <lb n="0352b03" ed="T"/>信者，应当发愿生彼国土。又云：闻说阿弥陀<persName>佛</persName> <lb n="0352b04" ed="T"/>执持名号，乃至七日即得往生。故以信愿净 <lb n="0352b05" ed="T"/>业为宗也。明宗竟。</p><p xml:id="pT37p0352b0508" cb:place="inline">四、论用者，此经以捨苦得 <lb n="0352b06" ed="T"/>乐为用也。用谓力用，依言修习能捨此方之 <lb n="0352b07" ed="T"/>众苦，得受彼国之极乐，是经之力用也。论用 <lb n="0352b08" ed="T"/>竟。</p><p xml:id="pT37p0352b0802" cb:place="inline">五、判教者又二：一、教味区别；二、经疏因起。 <lb n="0352b09" ed="T"/>初文此经既对告声闻弟子，验非初乳顿说， <lb n="0352b10" ed="T"/>而谈众生作<persName>佛</persName>，岂是酪味小乘；不说诸法皆 <lb n="0352b11" ed="T"/>空，则非熟酥般若；又不开会二乘，故异《法花》、 <lb n="0352b12" ed="T"/>《涅槃》，教文<anchor xml:id="nkr_note_orig_0352001" n="0352001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0352001" n="0352001"/><anchor xml:id="beg0352001" n="0352001"/>贞<anchor xml:id="end0352001"/>实当第三生酥方等大乘也。详 <lb n="0352b13" ed="T"/>其所劝，该乎人天及四教初心，比乎《观经》，则 <lb n="0352b14" ed="T"/>彼乃定业、此唯散善，彼被圆機、此通偏渐。论 <lb n="0352b15" ed="T"/>得生则但云心不顚倒即得往生，岂与夫乘 <lb n="0352b16" ed="T"/>金刚台证无生忍同耶？语莊严则但云华如 <lb n="0352b17" ed="T"/>车轮，岂与夫花葉小者纵廣二十五由旬同 <lb n="0352b18" ed="T"/>耶？以此观之优劣可知矣。</p><p xml:id="pT37p0352b1811" cb:place="inline">二、经疏因起者，此 <lb n="0352b19" ed="T"/>经有新旧两译：一秦罗什法师旧译，名<persName>佛</persName>说 <lb n="0352b20" ed="T"/>阿弥陀经；一唐<name role="" type="person">玄奘</name>三藏新译，名称赞净土 <lb n="0352b21" ed="T"/><persName>佛</persName>摄受经。秦本立题即依经云：如我今者称 <lb n="0352b22" ed="T"/>赞阿弥陀<persName>佛</persName>不可思议功德之利也。唐本立 <lb n="0352b23" ed="T"/>题即依经云：当信是称赞不可思议功德一切 <lb n="0352b24" ed="T"/>诸<persName>佛</persName>所护念经也。护念乃摄受之异名耳，乃 <lb n="0352b25" ed="T"/>知两译立题各有文证。今所解者秦本也。此 <lb n="0352b26" ed="T"/>疏之因起，予忝学天台之道，誓欲用三观法 <lb n="0352b27" ed="T"/>门撰十疏以伸十经，以为法施之资焉。笔削 <lb n="0352b28" ed="T"/>之功已及其七，会卧疾经年，虑石火不久、过 <lb n="0352b29" ed="T"/>隙难留，有负畴昔之心，于者乎遂扶羸隐几 <pb n="0352c" ed="T" xml:id="T37.1760.0352c"/> <lb n="0352c01" ed="T"/>续成其三，即《无量義》、《普贤观》及此经也。彼二 <lb n="0352c02" ed="T"/>疏中各有因起一章，斯文也染毫于大宋天 <lb n="0352c03" ed="T"/>禧五年辛酉十月晦，绝笔于十一月二日午 <lb n="0352c04" ed="T"/>後。虽辞理无取，庶塡本誓且为往生之先容 <lb n="0352c05" ed="T"/>也。十疏既毕，一生幾何，空花之躯、谷响之言 <lb n="0352c06" ed="T"/>于我何有哉！是时予行年四十六也。世有 <lb n="0352c07" ed="T"/>弥陀经疏，自日东传来，言智者说者，非也。词 <lb n="0352c08" ed="T"/>俚義疏，谅倭人之假托乎！判教竟。</p><p xml:id="pT37p0352c0814" cb:place="inline">释经为 <lb n="0352c09" ed="T"/>三：一、从“如是”讫列众为序；二、从“尔时”讫“生彼 <lb n="0352c10" ed="T"/>国土”为正宗；三、从“舍利弗如我今者”讫经为 <lb n="0352c11" ed="T"/>流通。诸经皆有通、别两序，六事同有故言通， <lb n="0352c12" ed="T"/>发起事异故言别；此经存通而阙别。</p><p xml:id="pT37p0352c1215" cb:place="inline">问：“<persName>佛</persName>说 <lb n="0352c13" ed="T"/>诸经皆有发起，或因献盖、或由放光、或饭讫 <lb n="0352c14" ed="T"/>收衣、或晡时禅起，何于此经全无由藉乎？”</p><p xml:id="pT37p0352c1417" cb:place="inline">答： <lb n="0352c15" ed="T"/>“夫大圣垂笵皆有兴致，但事非特异，故译者 <lb n="0352c16" ed="T"/>略而不叙耳。何者？以此众集，知必请法，是故 <lb n="0352c17" ed="T"/><persName>如来</persName>无问自说，应知集众義兼发起。新译则 <lb n="0352c18" ed="T"/>有其词，故彼经集众之末乃云：为闻法故俱 <lb n="0352c19" ed="T"/>来会座。是也。而诸经咸有如是等六事者，《大 <lb n="0352c20" ed="T"/>论》明<persName>佛</persName>将灭度，阿难咨问：‘一切经首当安何 <lb n="0352c21" ed="T"/>语？’答云：‘当言如是我闻<persName>佛</persName>住某国与某大众 <lb n="0352c22" ed="T"/>等。岂唯我然？三世诸<persName>佛</persName>经初皆尔也。’”</p><p xml:id="pT37p0352c2215" cb:place="inline">今释六 <lb n="0352c23" ed="T"/>事，作二意分之：前三彰阿难，後三显教主。前 <lb n="0352c24" ed="T"/>三者：一、阿难示所闻，如是故；二、阿难显能闻， <lb n="0352c25" ed="T"/>我闻故；三、阿难指闻时，一时故。後三者：一、称 <lb n="0352c26" ed="T"/>教主美号，<persName>佛</persName>故；二、明教主所居，住舍卫等故； <lb n="0352c27" ed="T"/>三、示化主徒众，与大比丘等故。虽離成二意， <lb n="0352c28" ed="T"/>终成阿难之证信也。</p><p xml:id="pT37p0352c2809" cb:place="inline">言如是者，实相之理无 <lb n="0352c29" ed="T"/>二相称如，绝百非曰是，经诠此理故云如是。 <pb n="0353a" ed="T" xml:id="T37.1760.0353a"/> <lb n="0353a01" ed="T"/>又如是，只是指事之词，谓如是净土之教是 <lb n="0353a02" ed="T"/>我亲闻故，次句即云我闻也。</p><p xml:id="pT37p0353a0212" cb:place="inline">我闻者，我有三 <lb n="0353a03" ed="T"/>种：一、见；二、慢；三、名字。阿难于结集时已是无 <lb n="0353a04" ed="T"/>学人，则见慢俱尽，但为传化故顺世间名字 <lb n="0353a05" ed="T"/>称我也。闻者，《大论》云：耳根不壞，声在可闻处， <lb n="0353a06" ed="T"/>因缘和合作意欲闻即闻也。然则理本无闻， <lb n="0353a07" ed="T"/>顺世称闻尔。</p><p xml:id="pT37p0353a0706" cb:place="inline">一时者，谓如是净土之教，我闻 <lb n="0353a08" ed="T"/>当于某年某月某日也，而不言年等但云一 <lb n="0353a09" ed="T"/>时者，以诸国王制立时各不同故。如此土四 <lb n="0353a10" ed="T"/>时、彼三际；东夏以合朔为月旦、西乾以既望为 <lb n="0353a11" ed="T"/>月旦，两方尙尔，四夷可知。既难以准定，故通 <lb n="0353a12" ed="T"/>言一时耳。</p><p xml:id="pT37p0353a1205" cb:place="inline"><persName>佛</persName>者，夫法通四人所说，今指亲从 <lb n="0353a13" ed="T"/><persName>佛</persName>闻，非从弟子、诸仙、诸天化人而闻也。天竺 <lb n="0353a14" ed="T"/>言<persName>佛陀</persName>，此翻觉者，谓究竟觉了诸法唯只是 <lb n="0353a15" ed="T"/>心，如此觉了之人故号觉者。</p><p xml:id="pT37p0353a1512" cb:place="inline">在<name role="" type="person">舍卫国</name>等者， <lb n="0353a16" ed="T"/>谓我从<persName>佛</persName>闻乃有其处，即在舍卫祇园闻<persName>佛</persName> <lb n="0353a17" ed="T"/>说也。在者住也。<persName>如来</persName>本住寂光，怜愍众生故 <lb n="0353a18" ed="T"/>迹住舍卫。梵语舍卫，此翻闻物，谓具足欲尘 <lb n="0353a19" ed="T"/>财宝之物、闻解脱之人故也。</p><p xml:id="pT37p0353a1912" cb:place="inline">祇树等者，即祇 <lb n="0353a20" ed="T"/>陀太子所施之树、给孤长者所施之园。祇陀 <lb n="0353a21" ed="T"/>此云战勝，波斯匿王太子生时，王与外国战 <lb n="0353a22" ed="T"/>勝，因立其名。<name role="" type="person">给孤独</name>者，此方语，梵云须达多， <lb n="0353a23" ed="T"/>翻为善施，以善行施故，鄕人美之名<name role="" type="person">给孤独</name> <lb n="0353a24" ed="T"/>也。少而无父曰孤，老而无子曰独，以此长者 <lb n="0353a25" ed="T"/>常给施此人故。树先园後者，君尊臣卑故。</p><p xml:id="pT37p0353a2517" cb:place="inline">与 <lb n="0353a26" ed="T"/>大比丘下，徒众也。阿难谓非但我于祇园独 <lb n="0353a27" ed="T"/>闻，况<persName>佛</persName>与声闻、菩萨、诸天人天众同住，而我 <lb n="0353a28" ed="T"/>厕预其间同得闻故。所以六事辗转相由者， <lb n="0353a29" ed="T"/>阿难意在<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353001" n="0353001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353001" n="0353001"/><anchor xml:id="beg0353001" n="0353001"/>谬<anchor xml:id="end0353001"/>非谬传以生物信也。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353002" n="0353002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353002" n="0353002"/><anchor xml:id="beg0353002" n="0353002"/>文<anchor xml:id="end0353002"/>为三： <pb n="0353b" ed="T" xml:id="T37.1760.0353b"/> <lb n="0353b01" ed="T"/>一、声闻众；二、菩萨；三、杂众。以形服言之，则声 <lb n="0353b02" ed="T"/>闻<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353003" n="0353003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353003" n="0353003"/><anchor xml:id="beg0353003" n="0353003"/><g ref="#CB02420">规</g><anchor xml:id="end0353003"/>顶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353004" n="0353004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353004" n="0353004"/><anchor xml:id="beg0353004" n="0353004"/>炬<anchor xml:id="end0353004"/>袍，每居<persName>佛</persName>侧，故先；菩萨随機外 <lb n="0353b03" ed="T"/>厥，状不常，故次；人天身非出俗，故後。众生但 <lb n="0353b04" ed="T"/>见其迹莫测其本，故以形服而分勝劣。若以 <lb n="0353b05" ed="T"/>内心，则声闻沉空、人天著有、菩萨从中道，故 <lb n="0353b06" ed="T"/>列于季孟之间以表示之。</p><p xml:id="pT37p0353b0611" cb:place="inline">声闻众分六：一、明 <lb n="0353b07" ed="T"/>类；二、示数；三、显位；四、歎德；五、列名；六、总结。</p> <lb n="0353b08" ed="T"/><p xml:id="pT37p0353b0801">与大比丘僧，明类也。与，共也。大者，梵云摩诃， <lb n="0353b09" ed="T"/>而含三義：大義、多義、勝義。此诸尊者悉为天 <lb n="0353b10" ed="T"/>王大人所敬故言大，遍解内外典籍故言多， <lb n="0353b11" ed="T"/>超出九十五种外道故言勝，译者偏就一義 <lb n="0353b12" ed="T"/>而翻也。比丘者，因果六義，因名乞士、怖魔、破 <lb n="0353b13" ed="T"/>恶，果号<persName>应供</persName>、杀贼、无生。乞士者，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353005" n="0353005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353005" n="0353005"/><anchor xml:id="beg0353005" n="0353005"/>告<anchor xml:id="end0353005"/>求资身永 <lb n="0353b14" ed="T"/>離四种邪食故。怖魔者，发心出家，魔王怖其 <lb n="0353b15" ed="T"/>出境故。破恶者，能破九十八使烦恶因故。而 <lb n="0353b16" ed="T"/>此所列同闻众皆大罗汉，名虽在因其实果 <lb n="0353b17" ed="T"/>人也。僧者，具云僧伽，此翻众和合，谓四人以 <lb n="0353b18" ed="T"/>上乃至无量，示事理二和无有违诤，故名众 <lb n="0353b19" ed="T"/>也。</p><p xml:id="pT37p0353b1902" cb:place="inline">千二百五十人俱者，示数也。<persName>佛</persName>初成道度 <lb n="0353b20" ed="T"/>五人讫，乃化三迦葉，谓<name role="" type="person">优楼频</name>螺、伽耶、那提 <lb n="0353b21" ed="T"/>也，兄弟共有弟子千人。次化舍利、目连，二人 <lb n="0353b22" ed="T"/>共有弟子二百五十人，悉翻邪向正而获上 <lb n="0353b23" ed="T"/>果，感<persName>佛</persName>之恩故常随侍。又《普曜》云：诸经多列 <lb n="0353b24" ed="T"/>千二百五十人者，重其最初归<persName>佛</persName>故经家列 <lb n="0353b25" ed="T"/>之，而未必俱在会也。</p><p xml:id="pT37p0353b2509" cb:place="inline">皆是大阿罗汉，显位也。 <lb n="0353b26" ed="T"/>谓诸比丘非是学人，皆无学极果<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353006" n="0353006"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353006" n="0353006"/><anchor xml:id="beg0353006" n="0353006"/>也<anchor xml:id="end0353006"/>。罗汉含 <lb n="0353b27" ed="T"/>三義：一、<persName>应供</persName>，堪为人天福田故，此乃乞士之 <lb n="0353b28" ed="T"/>果也；二、杀贼，断尽烦恼故，此乃破恶之果也； <lb n="0353b29" ed="T"/>三、无生，不受後有故，此乃怖魔之果也。</p><p xml:id="pT37p0353b2916" cb:place="inline">众所 <pb n="0353c" ed="T" xml:id="T37.1760.0353c"/> <lb n="0353c01" ed="T"/>知识，歎德也，闻名钦德曰知，睹形敬奉曰识。</p> <lb n="0353c02" ed="T"/><p xml:id="pT37p0353c0201">长老下，列名。舍利，此翻珠子亦身子，以其母 <lb n="0353c03" ed="T"/>好身形而聪明之相在乎眼珠，因名珠亦名身 <lb n="0353c04" ed="T"/>也。尊者是珠所生，故名珠子。<name role="" type="person">摩诃目犍连</name>者， <lb n="0353c05" ed="T"/>摩诃云大，目犍连云胡豆亦採菽，上古有仙， <lb n="0353c06" ed="T"/>隐居求志，採菽豆而食，尊者是彼苗裔也。同 <lb n="0353c07" ed="T"/>姓者众，标大以别之。<name role="" type="person">摩诃迦葉</name>，此云<name role="" type="person">大饮光</name>， <lb n="0353c08" ed="T"/>古仙身光翕赩吞饮馀光使不得现，从此命 <lb n="0353c09" ed="T"/>族。迦旃延，云扇绳，尊者早孤，其母恋子不得 <lb n="0353c10" ed="T"/>再嫁，如绳繫扇，由是立名。拘絺罗云大膝，以 <lb n="0353c11" ed="T"/>膝盖大故，舍利弗舅氏也。離婆多云室星，北 <lb n="0353c12" ed="T"/>方宿也，父母祷此星而生子故。周梨槃陀伽 <lb n="0353c13" ed="T"/>者，翻蛇奴，或言周利云大路边、槃陀伽云小 <lb n="0353c14" ed="T"/>路边，以此尊者生于道旁故。诸经律谓周梨 <lb n="0353c15" ed="T"/>槃特是也。难陀云喜，本牧牛人，以牧牛事 <lb n="0353c16" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0353007" n="0353007"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353007" n="0353007"/><anchor xml:id="beg0353007" n="0353007"/>诸<anchor xml:id="end0353007"/><persName>佛</persName>，<persName>佛</persName>为说法，然後入道。<name role="" type="person">阿难陀</name>此云庆 <lb n="0353c17" ed="T"/>喜，<persName>佛</persName>之从弟也，以<persName>佛</persName>成道日生，擧国欣庆因 <lb n="0353c18" ed="T"/>立喜名。罗睺罗云障蔽，此修罗之名，以其能 <lb n="0353c19" ed="T"/>障蔽日月故，此尊者障<persName>佛</persName>出家，如修罗障月 <lb n="0353c20" ed="T"/>故，乃<persName>如来</persName>之嫡子也。<name role="" type="person">憍梵波提</name>云牛呞亦牛 <lb n="0353c21" ed="T"/>迹，以过去为牛故，口有牛呞，足有牛蹄之相。 <lb n="0353c22" ed="T"/><name role="" type="person">宾头卢</name>颇罗堕，或云宾度罗跋罗堕阇，或云 <lb n="0353c23" ed="T"/>军屠钵汉，皆梵音楚夏也，<name role="" type="person">宾头卢</name>翻不动，颇 <lb n="0353c24" ed="T"/>罗堕真谛三藏翻<anchor xml:id="nkr_note_add_0353c2401" n="0353c2401"/><anchor xml:id="beg0353c2401" n="0353c2401"/>捷<anchor xml:id="end0353c2401"/>疾或利根或廣语，《本行 <lb n="0353c25" ed="T"/>集》翻重幢，婆罗门十八姓中一姓也，尊者是 <lb n="0353c26" ed="T"/>彼种族故。<name role="" type="person">迦留陀夷</name>云黑光或粗黑，以其形 <lb n="0353c27" ed="T"/>醜黑故。<name role="" type="person">劫宾那</name>云房星，以父母祷房星得子 <lb n="0353c28" ed="T"/>故。薄<g ref="#CB00211">拘</g>罗雲善容，以彼好容仪故。阿<g ref="#CB00145">㝹</g>楼驮 <lb n="0353c29" ed="T"/>云无贫亦无灭，以其常富<anchor xml:id="nkr_note_orig_0353008" n="0353008"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0353008" n="0353008"/><anchor xml:id="beg0353008" n="0353008"/>是<anchor xml:id="end0353008"/>故。</p><p xml:id="pT37p0353c2913" cb:place="inline">如是下，总 <pb n="0354a" ed="T" xml:id="T37.1760.0354a"/> <lb n="0354a01" ed="T"/>结。弟子者，学居师後故称弟，解从师生故称 <lb n="0354a02" ed="T"/>子，弟则显师之谦让，子乃明资之尊仰。</p><p xml:id="pT37p0354a0216" cb:place="inline">幷诸 <lb n="0354a03" ed="T"/>下，菩萨众。又三：一、明类；二、列名；三、总结。初文 <lb n="0354a04" ed="T"/>菩萨者，菩谓菩提此云觉，萨谓萨埵此云众 <lb n="0354a05" ed="T"/>生，谓以智上求菩提，以悲下救众生也。列名 <lb n="0354a06" ed="T"/>中<name role="" type="person">文殊师利</name>此云妙德，以微妙三德分开发 <lb n="0354a07" ed="T"/>故。法王子者，《大论》云：<persName>佛</persName>为法王，菩萨入法正 <lb n="0354a08" ed="T"/>位乃至十地故悉名法王子，皆任为<persName>佛</persName>，如文 <lb n="0354a09" ed="T"/>殊师利也。<name role="" type="person">阿逸多</name>此云无勝，超出偏小故。乾 <lb n="0354a10" ed="T"/>陀诃提此云不休息，中道正观念念流入故。 <lb n="0354a11" ed="T"/>常精进者无二边懈怠。与如是等，总结也。</p><p xml:id="pT37p0354a1117" cb:place="inline">及 <lb n="0354a12" ed="T"/>释提桓因下，杂众。具云释迦因陀罗，此翻能 <lb n="0354a13" ed="T"/>天帝，能为诸天作主故。言等者，等取梵王护 <lb n="0354a14" ed="T"/>世也，此皆天主上首。无量诸天，即其馀天众 <lb n="0354a15" ed="T"/>也。大众，即总包人及修罗等也。经末结益云：一 <lb n="0354a16" ed="T"/>切世间天、人、阿修罗等闻<persName>佛</persName>所说。故知在会 <lb n="0354a17" ed="T"/>也。新经则于此备列之。</p><p xml:id="pT37p0354a1710" cb:place="inline">尔时下，二、正宗分。为 <lb n="0354a18" ed="T"/>二：一、总告；二、别示。初文告舍利弗者，经家叙对 <lb n="0354a19" ed="T"/>告人也。所以不告菩萨诸天而告声闻者，意 <lb n="0354a20" ed="T"/>令小乘初心欣乐求生迴小入大故。身子已 <lb n="0354a21" ed="T"/>证上果，在方等时菩提心死，自谓证入无馀 <lb n="0354a22" ed="T"/>究竟灭度，大乘望之方生变易，而此二途幷 <lb n="0354a23" ed="T"/>不求生极乐同居也。今<persName>如来</persName>对告者，高训下 <lb n="0354a24" ed="T"/>耳。</p><p xml:id="pT37p0354a2402" cb:place="inline">问：“且小初求生，岂名入大耶？”</p><p xml:id="pT37p0354a2413" cb:place="inline">答：“经云：阿耨 <lb n="0354a25" ed="T"/>多罗三藐三菩提。岂非入大耶？”</p><p xml:id="pT37p0354a2513" cb:place="inline">从是下，总告 <lb n="0354a26" ed="T"/>之辞也。初句明相去之数量，次二句明依正 <lb n="0354a27" ed="T"/>之名号，前句指界标名，後句擧<persName>佛</persName>显号，简非 <lb n="0354a28" ed="T"/>过未故云今现在法。</p><p xml:id="pT37p0354a2809" cb:place="inline">舍利下，二、别示。为二：一、 <lb n="0354a29" ed="T"/>明二报莊严；二、劝愿生彼国。初又二：一、依报 <pb n="0354b" ed="T" xml:id="T37.1760.0354b"/> <lb n="0354b01" ed="T"/>二、正报。初又二：一、征名释義；二、约报示相。初 <lb n="0354b02" ed="T"/>又二：一、征名；其国下，二、释義。故名极乐者，以 <lb n="0354b03" ed="T"/>对娑婆备有众苦故受极乐之名。若四土转 <lb n="0354b04" ed="T"/>论，其乐未极。言四土者：一、凡圣同居土，谓具 <lb n="0354b05" ed="T"/>缚凡夫、断惑圣人同居住故；二、方便有馀土， <lb n="0354b06" ed="T"/>谓修方便道断四住惑，而馀有无明在故，所 <lb n="0354b07" ed="T"/>以出三界外受法性身而有变易生死也；三、 <lb n="0354b08" ed="T"/>实报无障碍土，谓修中道真实之观破无明 <lb n="0354b09" ed="T"/>惑，得生彼土而受色心无碍之报也；四、常寂 <lb n="0354b10" ed="T"/>光土，即心性妙理也，常即法身；<anchor xml:id="nkr_note_orig_0354001" n="0354001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0354001" n="0354001"/><anchor xml:id="beg0354001" n="0354001"/>寂即法身<anchor xml:id="end0354001"/>、 <lb n="0354b11" ed="T"/>寂即解脱；光即般若。应知前三是事，後一 <lb n="0354b12" ed="T"/>是理。三土如像如饭，寂光如镜如器。若各论 <lb n="0354b13" ed="T"/>苦乐者，五浊重故苦，体观断惑巧故乐，方便 <lb n="0354b14" ed="T"/>也；次第修证故苦，圆融顿入故乐，实报；分证 <lb n="0354b15" ed="T"/>未极故苦，究竟圆满故乐，寂光也。初後约果 <lb n="0354b16" ed="T"/>论苦乐，中二望因明苦乐。若辗转相望，则前 <lb n="0354b17" ed="T"/>七皆苦，後一唯乐，当知究竟寂光乃名极乐 <lb n="0354b18" ed="T"/>耳。<persName>佛</persName>意欲令一切咸至第八之乐故，且赞第 <lb n="0354b19" ed="T"/>二令厌初苦。若得第二既不退转，则第八可 <lb n="0354b20" ed="T"/>期，大圣之善权其若是乎！</p><p xml:id="pT37p0354b2011" cb:place="inline">又舍利弗下，二、 <lb n="0354b21" ed="T"/>约报示乐相，为五：一、栏网行树莊严；二、池 <lb n="0354b22" ed="T"/>水楼阁莊严；三、金地天花莊严；四、奇妙杂鸟 <lb n="0354b23" ed="T"/>莊严；五、风树妙音莊严，由兹五严故名但受 <lb n="0354b24" ed="T"/>诸乐也。初文栏楯者，栏槛也，纵曰栏、横曰楯。 <lb n="0354b25" ed="T"/>四宝者，金、银、琉璃、水晶也。二、池水楼阁莊严。 <lb n="0354b26" ed="T"/>八功德水者，《称赞净土经》云：一、澄淸；二、淸冷； <lb n="0354b27" ed="T"/>三、甘美；四、轻软；五、润泽；六、安和；七、饮时除 <lb n="0354b28" ed="T"/>饥渴；八、饮已长养诸根。亦以金银下，列七宝 <lb n="0354b29" ed="T"/>也。琉璃，具云吠琉璃，此云不远，以西域有山 <pb n="0354c" ed="T" xml:id="T37.1760.0354c"/> <lb n="0354c01" ed="T"/>去波罗奈城不远，山出此宝故以名之，字体 <lb n="0354c02" ed="T"/>本作流離，後人从玉。玻璃，正云窣坡致迦，其 <lb n="0354c03" ed="T"/>状少似此方水晶，然有赤白二色。砗磲，梵云 <lb n="0354c04" ed="T"/>牟娑洛揭拉婆，此云靑白色宝。《尙书大传》曰： <lb n="0354c05" ed="T"/>大<anchor xml:id="nkr_note_orig_0354002" n="0354002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0354002" n="0354002"/><anchor xml:id="beg0354002" n="0354002"/>贝<anchor xml:id="end0354002"/>如大车之渠，渠谓车<g ref="#CB04940">𮝧</g>。赤珠者，《<persName>佛</persName>地 <lb n="0354c06" ed="T"/>论》赤虫所出或珠体赤名赤珠。《智论》云：珍珠 <lb n="0354c07" ed="T"/>出鱼腹中、竹中、蛇脑中，不必唯生蚌胎也。玛 <lb n="0354c08" ed="T"/>脑，梵云摩婆罗伽隶，此云玛脑，此宝色如马 <lb n="0354c09" ed="T"/>之脑，因以为名。新本云：阿湿摩揭柆，此云藏 <lb n="0354c10" ed="T"/>杵，或翻胎脏，取此宝坚实为名，字体作玛瑙， <lb n="0354c11" ed="T"/>後人加石或玉。</p><p xml:id="pT37p0354c1107" cb:place="inline">池中下，明莲花，有三：先通示 <lb n="0354c12" ed="T"/>形量，如车轮故；次示光色，有四异故；後总示 <lb n="0354c13" ed="T"/>香气，微妙香洁故。</p><p xml:id="pT37p0354c1308" cb:place="inline">三、金地天花莊严。曼荼罗， <lb n="0354c14" ed="T"/>翻适意，以适悦人意故，其色白故，或翻为白 <lb n="0354c15" ed="T"/>华也。衣裓，古释云：衣襟也。真谛云：外国盛华 <lb n="0354c16" ed="T"/>器也。饭食经行者，食後经行以消息故。</p><p xml:id="pT37p0354c1616" cb:place="inline">四、奇 <lb n="0354c17" ed="T"/>妙杂鸟莊严，又二：一、正明；二、释疑。初文凡有四 <lb n="0354c18" ed="T"/>意：一、擧类；二、列名；三、演音；四、显益。白鹤者， <lb n="0354c19" ed="T"/>《相鹤经》曰：体尙洁故其色白，声闻天故其顶 <lb n="0354c20" ed="T"/>赤，食于水故其啄长，轩于前故後指短，栖于 <lb n="0354c21" ed="T"/>陆故足高而尾凋，翔于空故毛豐而肉疏，大 <lb n="0354c22" ed="T"/>喉以吐故，修颈以纳新，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0354003" n="0354003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0354003" n="0354003"/><anchor xml:id="beg0354003" n="0354003"/>生<anchor xml:id="end0354003"/>天寿不可量。 <lb n="0354c23" ed="T"/>鹦鹉者，《山海经》云：黄山有鸟如鸮，靑羽赤啄 <lb n="0354c24" ed="T"/>人舌能言，名曰鹦<g ref="#CB03396">鹉</g>。<name role="" type="person">郭璞</name>註云：有白者。舍利 <lb n="0354c25" ed="T"/>者，此云春莺或翻鹙鹭。迦陵频伽，此云妙声， <lb n="0354c26" ed="T"/>在<g ref="#CB00592">㲉</g>中其音已超众鸟故。共命之鸟者，两首 <lb n="0354c27" ed="T"/>一身，异神识、同报命、故名共命。《法花》云命命， <lb n="0354c28" ed="T"/>《天王》云生，《涅槃》云耆婆耆婆，悉此鸟耳。耆婆 <lb n="0354c29" ed="T"/>梵语，此翻活或翻生或翻命，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0354004" n="0354004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0354004" n="0354004"/><anchor xml:id="beg0354004" n="0354004"/>故知。<anchor xml:id="end0354004"/>雅音，者雅 <pb n="0355a" ed="T" xml:id="T37.1760.0355a"/> <lb n="0355a01" ed="T"/>正也。演畅者，演廣也，畅通也。五根谓信、进、念、 <lb n="0355a02" ed="T"/>定、慧也。能生曰根。增进堪任<anchor xml:id="nkr_note_orig_0355001" n="0355001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0355001" n="0355001"/><anchor xml:id="beg0355001" n="0355001"/>非<anchor xml:id="end0355001"/>障曰五力。 <lb n="0355a03" ed="T"/>七菩提分者，云觉分亦支也，诸经云七觉支是 <lb n="0355a04" ed="T"/>也。七者谓念、择、进、喜、轻安、定、捨，前一兼定慧， <lb n="0355a05" ed="T"/>次三是慧，後三是定。八圣道分者，诸经谓八 <lb n="0355a06" ed="T"/>正道是也。八者：正见、正思惟、正语、正业、正精进、 <lb n="0355a07" ed="T"/>正定、正念、正命。闻是音已下，显益也。念<persName>佛</persName>如 <lb n="0355a08" ed="T"/>医王，念法如良药，念僧如瞻视人，三者既备 <lb n="0355a09" ed="T"/>则烦恼之病可瘥也，此念别想三宝耳。又反 <lb n="0355a10" ed="T"/>观自心寂而常照则诸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0355002" n="0355002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0355002" n="0355002"/><anchor xml:id="beg0355002" n="0355002"/>相<anchor xml:id="end0355002"/>炳然念<persName>佛</persName>，照而常 <lb n="0355a11" ed="T"/>寂则无法可得，名念法，寂照不二即存亡亡存 <lb n="0355a12" ed="T"/>和合，名念僧，此念同体三宝也。众鸟一音演 <lb n="0355a13" ed="T"/>说，众生随类各解，故约别相同体两義释之。</p> <lb n="0355a14" ed="T"/><p xml:id="pT37p0355a1401">舍利下，二、释疑。又二：一、斥内疑；二、为解释。初 <lb n="0355a15" ed="T"/>文者，恐身子内心疑云：既有杂鸟则有畜趣， <lb n="0355a16" ed="T"/>此三恶之一也，以由众生造罪而感三恶报 <lb n="0355a17" ed="T"/>生，何名净土耶？故<persName>佛</persName>斥云：汝勿谓此鸟实是 <lb n="0355a18" ed="T"/>罪报所生也。所以下，二、为解释。又二：一、简非； <lb n="0355a19" ed="T"/>二、显是。初又二：一、直言彼无；二、擧名况实。初 <lb n="0355a20" ed="T"/>文汝莫言实是造罪感报，以彼土无三恶道 <lb n="0355a21" ed="T"/>也。舍利弗下，二、擧名况实。且彼净土尙无三 <lb n="0355a22" ed="T"/>恶道之名字，况有罪报所生之实体乎！是诸 <lb n="0355a23" ed="T"/>下，二、显是，如文。</p><p xml:id="pT37p0355a2307" cb:place="inline">五、风树妙音莊严，如文。</p><p xml:id="pT37p0355a2316" cb:place="inline">舍利 <lb n="0355a24" ed="T"/>弗于汝意下，二、明正报。</p><p xml:id="pT37p0355a2410" cb:place="inline">问：“以身望土则身贵 <lb n="0355a25" ed="T"/>而土贱，何故先土而後身？”</p><p xml:id="pT37p0355a2511" cb:place="inline">答：“有二意：一者名 <lb n="0355a26" ed="T"/>便，既报名依正，故先土後身；二者義便，以世 <lb n="0355a27" ed="T"/>界先成後乃<persName>佛</persName>出故。”</p><p xml:id="pT37p0355a2709" cb:place="inline">就文分二：一、征名释義； <lb n="0355a28" ed="T"/>二、约报示相。初又二，一征名。阿弥陀，此云无 <lb n="0355a29" ed="T"/>量。舍利下，二、释義。又二：一、明名含二義；二、明 <pb n="0355b" ed="T" xml:id="T37.1760.0355b"/> <lb n="0355b01" ed="T"/>成道十劫。初文有二義，故得无量名：一、光明无 <lb n="0355b02" ed="T"/>量；二、寿命无量。</p><p xml:id="pT37p0355b0207" cb:place="inline">问：“释迦光明亦能照无量国， <lb n="0355b03" ed="T"/>应名阿弥陀？”</p><p xml:id="pT37p0355b0306" cb:place="inline">答：“释迦现劣应身，常光一寻而已， <lb n="0355b04" ed="T"/>及现通放光方照无量；彼<persName>佛</persName>现勝应身，常光无 <lb n="0355b05" ed="T"/>量，故受其名。”</p><p xml:id="pT37p0355b0506" cb:place="inline">舍利下，二、明成道十劫。以前总 <lb n="0355b06" ed="T"/>告云今现在说法，故此示其已成之劫数也。</p> <lb n="0355b07" ed="T"/><p xml:id="pT37p0355b0701">又，舍利下，二、约报示相。又二：一、大小弟子莊严； <lb n="0355b08" ed="T"/>二、生者不退莊严。前言莊严则莊严极乐，此 <lb n="0355b09" ed="T"/>言莊严则莊严无量，语同意别也。然则弟子 <lb n="0355b10" ed="T"/>是其辅佐，生者是其人民，既二皆无量，故使 <lb n="0355b11" ed="T"/>法王名无量也。望前共有四義：一、光明；二、寿 <lb n="0355b12" ed="T"/>命；三、弟子；四、生者，此四皆无量，是故号阿弥 <lb n="0355b13" ed="T"/>陀也。前二从自，後二从他。初文谓声闻弟子、 <lb n="0355b14" ed="T"/>菩萨弟子悉无量也。声闻者，闻四谛声教而 <lb n="0355b15" ed="T"/>悟道故。</p><p xml:id="pT37p0355b1504" cb:place="inline">又舍利弗下，二、生者不退莊严。阿鞞 <lb n="0355b16" ed="T"/>跋致此翻不退转，而不退有三：位、行、念也。通 <lb n="0355b17" ed="T"/>教初果以去齐罗汉位不退，七地行不退，八 <lb n="0355b18" ed="T"/>地念不退；别教以信、行、向对之，初地证念不 <lb n="0355b19" ed="T"/>退，向但修耳；圆教初信至七信位不退，八信 <lb n="0355b20" ed="T"/>以去行不退，初住证念不退。经云皆是，则義 <lb n="0355b21" ed="T"/>必该三。一生補处，即等觉也。彼国既寿长境 <lb n="0355b22" ed="T"/>勝，故于生身多至等觉。阿僧祇，翻无数。</p><p xml:id="pT37p0355b2216" cb:place="inline">舍利 <lb n="0355b23" ed="T"/>弗众生闻者下，二、劝愿生彼国。文为三：一、总 <lb n="0355b24" ed="T"/>劝；二、别示；三、结意。初文众生闻者，谓闻向依 <lb n="0355b25" ed="T"/>报极乐、正报无量也。与诸上善人是同彼正， <lb n="0355b26" ed="T"/>俱会一处是同彼依。</p><p xml:id="pT37p0355b2609" cb:place="inline">舍利弗下，二、别示。又二： <lb n="0355b27" ed="T"/>一、反显；二、正示。初文不可以小善得生，则反 <lb n="0355b28" ed="T"/>显可以多善得生也。小善谓等闲发愿散乱 <lb n="0355b29" ed="T"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0355003" n="0355003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0355003" n="0355003"/><anchor xml:id="beg0355003" n="0355003"/>善<anchor xml:id="end0355003"/>称名，多善谓执持名号要期日限。</p><p xml:id="pT37p0355b2915" cb:place="inline">舍利弗 <pb n="0355c" ed="T" xml:id="T37.1760.0355c"/> <lb n="0355c01" ed="T"/>下，二、正示。又四：一、修因；二、感相；三、显益；四、得 <lb n="0355c02" ed="T"/>生。初文执持名号者，执谓执受，持谓任持，信 <lb n="0355c03" ed="T"/>力故执受在心，念力故任持不忘。其人下，二、 <lb n="0355c04" ed="T"/>感相。是人下，三、显益。即得下，四、得生。悉如文。</p> <lb n="0355c05" ed="T"/><p xml:id="pT37p0355c0501">舍利弗下，三、结意。我见是利故说此言者，谓 <lb n="0355c06" ed="T"/>见彼世界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0355004" n="0355004"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0355004" n="0355004"/><anchor xml:id="beg0355004" n="0355004"/>土<anchor xml:id="end0355004"/>极乐、寿命无量、二报莊严之利 <lb n="0355c07" ed="T"/>也，遂劝众生发愿生彼，故云故说此言。</p><p xml:id="pT37p0355c0716" cb:place="inline">舍利 <lb n="0355c08" ed="T"/>弗下，三、流通分。文为二：一、<persName>佛</persName>劝流通；二、众喜 <lb n="0355c09" ed="T"/>会散。初又三：一、诸<persName>佛</persName>同赞；二、结劝往生；三、擧 <lb n="0355c10" ed="T"/>难劝信。初又二：一、明释迦赞；二、显诸<persName>佛</persName>同。初 <lb n="0355c11" ed="T"/>如文。东方下，二、显诸<persName>佛</persName>同。而但列六合者，秦 <lb n="0355c12" ed="T"/>本略也，唐译则十方备矣。就文为六，谓四方 <lb n="0355c13" ed="T"/>上下也，而各有二：一、叙彼<persName>佛</persName>现相表彰。汝等 <lb n="0355c14" ed="T"/>下，二、示彼<persName>佛</persName>发言劝信。阿閦鞞，此云无动，不 <lb n="0355c15" ed="T"/>为二边所动故，出廣长舌表无虚妄故。汝等 <lb n="0355c16" ed="T"/>众生当信等者，劝信此经也。称赞至<persName>佛</persName>所护念， <lb n="0355c17" ed="T"/>是此经别名也。唐译名“称赞净土经”者，正依此 <lb n="0355c18" ed="T"/>文也，称赞不可思议功德。释迦说弥陀之依 <lb n="0355c19" ed="T"/>正，一切诸<persName>佛</persName>所护念，显十方诸<persName>佛</persName>咸随喜护， <lb n="0355c20" ed="T"/>故使天魔不能扰乱念，故令信者不退菩提。 <lb n="0355c21" ed="T"/>日月灯，喩三智故。名闻光者，名称普闻如光 <lb n="0355c22" ed="T"/>遍照。大焰肩者，肩表二智，焰表照理。须弥灯 <lb n="0355c23" ed="T"/>者，须弥云妙高，妙则三智圆融，高则超过因 <lb n="0355c24" ed="T"/>位，灯则喩三智之遍照也。难沮者，内证实相 <lb n="0355c25" ed="T"/>四魔不沮败。网明者，智明如网遍覆十界故。 <lb n="0355c26" ed="T"/>达摩，此云法也，下连法幢、持法，故存梵以异 <lb n="0355c27" ed="T"/>其文，而此三名似表三谛，法乃真空寂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0355005" n="0355005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0355005" n="0355005"/><anchor xml:id="beg0355005" n="0355005"/>然<anchor xml:id="end0355005"/>可 <lb n="0355c28" ed="T"/>轨，法幢则俗谛照者可见，持法则中道双持 <lb n="0355c29" ed="T"/>二边。杂色宝花严身者，以万行因花严<persName>佛</persName>果 <pb n="0356a" ed="T" xml:id="T37.1760.0356a"/> <lb n="0356a01" ed="T"/>之体故。娑罗，此云坚固。</p><p xml:id="pT37p0356a0110" cb:place="inline">舍利弗于汝意下，二、 <lb n="0356a02" ed="T"/>结劝往生。又二：一、闻经<persName>佛</persName>利益；二、明愿生功 <lb n="0356a03" ed="T"/>能。初又三：一、牒异名起征。舍利弗下，二、约经 <lb n="0356a04" ed="T"/><persName>佛</persName>显益。阿耨多罗云无上，三藐云正，又三云 <lb n="0356a05" ed="T"/>等，菩提云觉，极果超因故云无上，正则正观 <lb n="0356a06" ed="T"/>中道，等则双照二边，盖果上一心三智也。是 <lb n="0356a07" ed="T"/>故下，三、总结劝双信。</p><p xml:id="pT37p0356a0709" cb:place="inline">舍利弗下，二、明愿生功 <lb n="0356a08" ed="T"/>德。又二：一擧愿显益。若已生等者，过去已发 <lb n="0356a09" ed="T"/>愿者已生，现在今发愿者今生，未来当发愿 <lb n="0356a10" ed="T"/>者当生。是故下，二、约信结劝。<persName>佛</persName>法大海信为 <lb n="0356a11" ed="T"/>能入，智为能度故。</p><p xml:id="pT37p0356a1108" cb:place="inline">舍利弗下，三、擧难劝信。又 <lb n="0356a12" ed="T"/>二：一、明我赞彼；二、明彼赞我。初文今者称赞， <lb n="0356a13" ed="T"/>即所擧六方是也。彼诸下，二、明彼赞我。又二： <lb n="0356a14" ed="T"/>一、擧彼赞；二、显不虚。初文释迦翻能仁，牟尼 <lb n="0356a15" ed="T"/>翻寂默，能仁则大悲应物，寂默则大智冥理。 <lb n="0356a16" ed="T"/>能为甚难稀有之事者，一于五浊得菩提，二 <lb n="0356a17" ed="T"/>为众生说难信法。娑婆云堪忍，以众生堪任 <lb n="0356a18" ed="T"/>忍受三毒故。劫浊者，梵语劫波，此云时分，下 <lb n="0356a19" ed="T"/>四浊聚在此时，名为劫浊。见浊者，即身边等 <lb n="0356a20" ed="T"/>五利使。烦恼浊，即贪嗔等五钝使。众生浊者， <lb n="0356a21" ed="T"/>揽利钝果报而立假名，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0356001" n="0356001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0356001" n="0356001"/><anchor xml:id="beg0356001" n="0356001"/>催<anchor xml:id="end0356001"/>年促寿，谓之命浊。 <lb n="0356a22" ed="T"/>通言浊者，譬如沙土投之淸水，土失留<anchor xml:id="nkr_note_orig_0356002" n="0356002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0356002" n="0356002"/><anchor xml:id="beg0356002" n="0356002"/>陞<anchor xml:id="end0356002"/>水 <lb n="0356a23" ed="T"/>亡淸洁<anchor xml:id="nkr_note_add_0356a2301" n="0356a2301"/><anchor xml:id="beg0356a2301" n="0356a2301"/>汩<anchor xml:id="end0356a2301"/>然浑浊。今由此五浊，理水亡淸。说 <lb n="0356a24" ed="T"/>是难信之法者，说一日执持名号命终即生极 <lb n="0356a25" ed="T"/>乐而得不退菩提，以兹少善根获此利，是为 <lb n="0356a26" ed="T"/>难信也。然则凡夫贤圣等无高下，心净土净 <lb n="0356a27" ed="T"/>超越须臾，若生极乐甚易可信，但为迷深执 <lb n="0356a28" ed="T"/>重闻而不受，故云难信耳。</p><p xml:id="pT37p0356a2811" cb:place="inline">舍利弗下，二、结不 <lb n="0356a29" ed="T"/>虚。是为甚难者，五浊界中行难行之行而得 <pb n="0356b" ed="T" xml:id="T37.1760.0356b"/> <lb n="0356b01" ed="T"/>菩提其事已难，复说此难信之法，二事兼作， <lb n="0356b02" ed="T"/>是甚难也。诸<persName>佛</persName>赞我，岂虚言哉？</p><p xml:id="pT37p0356b0213" cb:place="inline"><persName>佛</persName>说下，二、众 <lb n="0356b03" ed="T"/>喜会散。阿修罗云非天，彼趣富乐如天，而多 <lb n="0356b04" ed="T"/>谄诳无天行，故因受其名。闻所未闻，故欢喜 <lb n="0356b05" ed="T"/>信受。重法尊师，故作礼而去。</p> <lb n="0356b06" ed="T"/><cb:juan n="001" fun="close"><cb:jhead><persName>佛</persName>说阿弥陀经疏</cb:jhead></cb:juan></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0350c0301" to="#end0350c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3" cb:provider="Mei Ju Chang Chen (2020-07-17)"><space quantity="0"/><note type="cf1">B35n0194_p0495a14</note></lem><rdg wit="#wit.orig">義</rdg></app> <app from="#beg0350c0501" to="#end0350c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3" cb:provider="Mei Ju Chang Chen (2020-07-17)"><space quantity="0"/><note type="cf1">B35n0194_p0495a14</note></lem><rdg wit="#wit.orig">義</rdg></app> <app from="#beg0351002" to="#end0351002"><lem wit="#wit.orig">宝</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">宝藏</rdg></app> <app from="#beg0351003" to="#end0351003"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">无</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">无量</rdg></app> <app from="#beg0351004" to="#end0351004"><lem wit="#wit.orig">重</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">量</rdg></app> <app from="#beg0352001" to="#end0352001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">贞</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">圆</rdg></app> <app from="#beg0353001" to="#end0353001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">谬</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit.orig" type="correctionRemark">明</rdg></app> <app from="#beg0353002" to="#end0353002"><lem resp="#resp3" wit="#wit.cbeta">文</lem><rdg wit="#wit.orig">父</rdg><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">文</rdg><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">又</rdg></app> <app from="#beg0353003" to="#end0353003"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig"><g ref="#CB02420">规</g></lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">规</rdg></app> <app from="#beg0353004" to="#end0353004"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">炬</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">矩</rdg></app> <app from="#beg0353005" to="#end0353005"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">告</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">乞</rdg></app> <app from="#beg0353006" to="#end0353006"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">也</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">也阿</rdg></app> <app from="#beg0353007" to="#end0353007"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">诸</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">诣</rdg></app> <app from="#beg0353c2401" to="#end0353c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">捷<note type="cf1">T37n1761_p0358c07</note></lem><rdg wit="#wit.orig">揵</rdg></app> <app from="#beg0353008" to="#end0353008"><lem wit="#wit.orig">是</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">足</rdg></app> <app from="#beg0354001" to="#end0354001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">寂即法身</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark"><space quantity="0"/></rdg></app> <app from="#beg0354002" to="#end0354002"><lem wit="#wit.orig">贝</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">且</rdg></app> <app from="#beg0354003" to="#end0354003"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">生</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark"><space quantity="0"/></rdg></app> <app from="#beg0354004" to="#end0354004"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">故知。</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">出和</rdg></app> <app from="#beg0355001" to="#end0355001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">非</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">排</rdg></app> <app from="#beg0355002" to="#end0355002"><lem wit="#wit.orig">相</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">法</rdg></app> <app from="#beg0355003" to="#end0355003"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">善</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark"><space quantity="0"/></rdg></app> <app from="#beg0355004" to="#end0355004"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">土</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark"><space quantity="0"/></rdg></app> <app from="#beg0355005" to="#end0355005"><lem wit="#wit.orig">然</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">默</rdg></app> <app from="#beg0356001" to="#end0356001"><lem resp="#resp2" wit="#wit.orig">催</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="correctionRemark">摧</rdg></app> <app from="#beg0356002" to="#end0356002"><lem wit="#wit.orig">陞</lem><rdg resp="#resp2" wit="#wit1" type="variantRemark">碍</rdg></app> <app from="#beg0356a2301" to="#end0356a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">汩</lem><rdg wit="#wit.orig">汨</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> <note n="0351002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0351002">宝【大】，宝藏【挍异-原】</note> <note n="0351003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0351003">无【大】，无量【考伪-原】</note> <note n="0351004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0351004">重【大】，量【挍异-原】</note> <note n="0352001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0352001">贞【大】，圆【考伪-原】</note> <note n="0353001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353001">谬【大】，明【考伪-大】</note> <note n="0353002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353002">文【CB】【考伪-原】，父【大】，又【考伪-原】</note> <note n="0353003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353003"><g ref="#CB02420">规</g>【大】，规【考伪-原】</note> <note n="0353004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353004">炬【大】，矩【考伪-原】</note> <note n="0353005" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353005">告【大】，乞【考伪-原】</note> <note n="0353006" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353006">也【大】，也阿【考伪-原】</note> <note n="0353007" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353007">诸【大】，诣【考伪-原】</note> <note n="0353008" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0353008">是【大】，足【挍异-原】</note> <note n="0354001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0354001">寂即法身【大】，〔－〕【考伪-原】</note> <note n="0354002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0354002">贝【大】，且【挍异-原】</note> <note n="0354003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0354003">生【大】，〔－〕【考伪-原】</note> <note n="0354004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0354004">故知【大】，出和【考伪-原】</note> <note n="0355001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0355001">非【大】，排【考伪-原】</note> <note n="0355002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0355002">相【大】，法【挍异-原】</note> <note n="0355003" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0355003">善【大】，〔－〕【考伪-原】</note> <note n="0355004" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0355004">土【大】，〔－〕【考伪-原】</note> <note n="0355005" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0355005">然【大】，默【挍异-原】</note> <note n="0356001" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0356001">催【大】，摧【考伪-原】</note> <note n="0356002" resp="#resp1" type="mod" target="#nkr_note_mod_0356002">陞【大】，碍【挍异-原】</note> </p> </cb:div> <cb:div type="taisho-notes"> <head>大正藏 挍注</head> <p> <note n="0350002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0350002">【原】正德四年刊<name role="" type="person">大谷大学</name>藏本</note> <note n="0351001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0351001">冠註云贵实珠三字疑脱语或衍文</note> <note n="0351002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0351002">宝＋（藏）ィ【原】</note> <note n="0351003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0351003">无＋（量）ヵ【原】</note> <note n="0351004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0351004">重＝量ィ【原】</note> <note n="0352001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0352001">贞＝圆ヵ【原】</note> <note n="0353001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353001">谬＝明？</note> <note n="0353002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353002">父＝文ヵ【原】，又ヵ【原】</note> <note n="0353003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353003"><g ref="#CB02420">规</g>＝规ヵ【原】</note> <note n="0353004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353004">炬＝矩ヵ【原】</note> <note n="0353005" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353005">告＝乞ヵ【原】</note> <note n="0353006" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353006">也＋（阿）ヵ【原】</note> <note n="0353007" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353007">诸＝诣ヵ【原】</note> <note n="0353008" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0353008">是＝足ィ【原】</note> <note n="0354001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0354001">〔寂即法身〕－ヵ【原】</note> <note n="0354002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0354002">贝＝且ィ【原】</note> <note n="0354003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0354003">〔生〕－ヵ【原】</note> <note n="0354004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0354004">故知＝出和ヵ【原】</note> <note n="0355001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0355001">非＝排ヵ【原】</note> <note n="0355002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0355002">相＝法ィ【原】</note> <note n="0355003" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0355003">〔善〕－ヵ【原】</note> <note n="0355004" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0355004">〔土〕－ヵ【原】</note> <note n="0355005" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0355005">然＝默ィ【原】</note> <note n="0356001" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0356001">催＝摧ヵ【原】</note> <note n="0356002" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#nkr_note_orig_0356002">陞＝碍ィ【原】</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0350c0301" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0350c0301">［－］【CB】，義【大】</note> <note n="0350c0501" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T37.0350c05.09" target="#nkr_note_add_0350c0501">［－］【CB】，義【大】</note> <note n="0353c2401" resp="#resp1" type="add" cb:note_key="T37.0353c24.08" target="#nkr_note_add_0353c2401">捷【CB】，揵【大】</note> <note n="0356a2301" resp="#resp1" type="add" target="#nkr_note_add_0356a2301">汩【CB】，汨【大】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>